Góry Świętokrzyskie to nie tylko Łysica. W jednym regionie znajdziesz łagodne szlaki, gołoborza sprzed setek milionów lat, średniowieczne zamki, jaskinie, muzea i atrakcje dla dzieci. Najlepiej zaplanować wyjazd tematycznie, bo część miejsc leży w samych Łysogórach, a część – między Kielcami, Chęcinami i dalszymi miejscowościami województwa.
Łysogóry – od czego zacząć?
Przyrodniczym sercem Gór Świętokrzyskich są Łysogóry, czyli pasmo obejmujące między innymi Łysicę i Łysą Górę. Najcenniejsze fragmenty tego obszaru chroni Świętokrzyski Park Narodowy, utworzony w 1950 roku. Przez park prowadzą szlaki piesze wśród lasów jodłowo-bukowych, a krajobraz urozmaicają charakterystyczne gołoborza.
Łysica – najwyższy szczyt pasma
Łysica wznosi się na wysokość 614 m n.p.m. i jest najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich. Najpopularniejsze wejście prowadzi ze Świętej Katarzyny. Trasa wiedzie przez las, a po drodze można zobaczyć klasztor bernardynek, kapliczkę św. Franciszka ze źródełkiem oraz kapliczkę związaną ze Stefanem Żeromskim.
Wejście nie jest technicznie trudne, ale kamieniste fragmenty szlaku mogą być męczące dla małych dzieci i osób w słabszej kondycji. Na dłuższą wędrówkę można połączyć Łysicę z dalszym przejściem w kierunku Świętego Krzyża.
Łysa Góra i Święty Krzyż
Łysa Góra, nazywana także Łyścem lub Świętym Krzyżem, ma 595 m n.p.m. To nie ten sam szczyt co Łysica. Na Łysej Górze znajduje się sanktuarium, klasztor oraz wystawa poświęcona przyrodzie Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Miejsce łączy historię religijną, dawne tradycje i legendy związane z pogańskim kultem góry.
Na szczyt można wejść między innymi od strony Nowej Słupi, Huty Szklanej lub Przełęczy Huckiej. Wybór trasy zależy od tego, czy zależy Ci na krótszym podejściu, czy na spokojnej wędrówce przez las. Ruch samochodowy w kierunku Świętego Krzyża jest ograniczony, dlatego przed wyjazdem trzeba sprawdzić aktualną organizację dojazdu.
Gołoborza – geologiczny znak rozpoznawczy regionu
Gołoborze to rumowisko skalne z dużych bloków piaskowca kwarcytowego. Powstało w wyniku długotrwałego wietrzenia skał i przemian klimatycznych. Nie jest zwykłym usypiskiem kamieni, lecz cennym elementem krajobrazu Gór Świętokrzyskich, którego historia sięga setek milionów lat.
Najlepiej oglądać je z przygotowanych platform widokowych. Trzeba pamiętać, że poruszanie się poza wyznaczonymi szlakami może być zabronione, a za wejście na teren parku narodowego pobierana jest opłata.
Jeśli planujesz część górską wyjazdu, wybierz jeden z tych wariantów:
- Łysica – wejście ze Świętej Katarzyny i spacer przez lasy Łysogór.
- Święty Krzyż – klasztor, gołoborze, muzeum i widoki.
- Łysica oraz dalszy odcinek szlaku – propozycja dla osób, które chcą przejść dłuższą trasę.
- Święta Katarzyna – krótszy spacer, zabytki i Muzeum Minerałów i Skamieniałości.
W skrócie: Łysica jest najwyższym szczytem, a Święty Krzyż najważniejszym zespołem historyczno-religijnym Łysogór. Nie warto traktować ich jako jednej atrakcji.
Uwaga dotycząca Świętego Krzyża: to jeden z najczęściej odwiedzanych punktów regionu. W weekendy i w sezonie przyjazdowym może być tłoczno, dlatego spokojniejsze zwiedzanie zwykle łatwiej zaplanować rano.
Zamki, pałace i historia regionu
Góry Świętokrzyskie są częścią większego regionu turystycznego. Po zejściu ze szlaku warto ruszyć w stronę zamków, pałaców i dawnych ośrodków przemysłowych. Te miejsca nie leżą bezpośrednio w Łysogórach, ale dobrze uzupełniają górską wycieczkę.
Zamek w Chęcinach
Ruiny Zamku Królewskiego w Chęcinach stoją na skalistym wzgórzu i należą do najbardziej rozpoznawalnych zabytków województwa. Warownia powstała na przełomie XIII i XIV wieku. Z zachowanych wież można podziwiać panoramę okolicznych wzgórz, a spacer po murach i dziedzińcu pozwala łatwo wyobrazić sobie strategiczne znaczenie zamku.
Chęciny dobrze połączyć z Jaskinią Raj, Tokarnią albo rezerwatami geologicznymi w okolicy. Na zwiedzanie zamku warto przeznaczyć około dwóch godzin, zwłaszcza jeśli podróżujesz z dziećmi.
Jaskinia Raj
Jaskinia Raj znajduje się w pobliżu Chęcin i zachwyca bogatą szatą naciekową. Trasa turystyczna ma około 240 metrów, a we wnętrzu panuje temperatura około 9°C. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, w małych grupach i o wyznaczonych porach.
Wejście do Jaskini Raj trzeba zarezerwować z wyprzedzeniem. Dostępność terminów oraz sposób zakupu biletów mogą się zmieniać, dlatego przed przyjazdem sprawdź oficjalne informacje obiektu. Do środka zabierz cieplejszą warstwę odzieży, nawet jeśli na zewnątrz jest gorąco.
Krzyżtopór w Ujeździe
Krzyżtopór to monumentalna ruina pałacu obronnego w Ujeździe. Rezydencja została zaprojektowana jako połączenie pałacu i twierdzy, a jej rozmach do dziś robi wrażenie. Zwiedzanie polega na spacerze po dziedzińcach, murach i zachowanych fragmentach dawnego założenia.
To miejsce leży dalej od głównych atrakcji Łysogór, dlatego najlepiej przeznaczyć na nie osobny dzień albo połączyć je z innymi punktami wschodniej części województwa.
Kielce, Oblęgorek i Tokarnia
Kielce są najwygodniejszą bazą wypadową, jeśli chcesz połączyć góry ze zwiedzaniem miasta. W centrum warto zobaczyć rynek, ulicę Sienkiewicza, park miejski i dawny pałac biskupów krakowskich, w którym działa Muzeum Narodowe. Przyrodniczą wizytówką miasta są Kadzielnia i inne rezerwaty geologiczne.
W Oblęgorku znajduje się pałacyk Henryka Sienkiewicza, a w Tokarni – Park Etnograficzny Muzeum Wsi Kieleckiej. Skansen pokazuje dawną wieś regionu za pomocą chałup, dworu, kościoła, warsztatów i zabudowań gospodarczych.
Najciekawsze miejsca historyczne do wyboru to:
- Chęciny – średniowieczna warownia i rozległa panorama.
- Krzyżtopór – monumentalna rezydencja obronna w Ujeździe.
- Kielce – pałac biskupów, Kadzielnia, rynek i muzea.
- Tokarnia – skansen z architekturą dawnej Kielecczyzny.
- Oblęgorek – muzeum związane z Henrykiem Sienkiewiczem.
W skrócie: Chęciny i Jaskinia Raj tworzą wygodny duet na jeden dzień. Krzyżtopór wymaga osobnego planu, a Kielce dobrze sprawdzają się jako baza między wycieczkami.
Co zobaczyć z dziećmi?
Rodzinny wyjazd nie musi oznaczać rezygnacji z gór. Łagodne szlaki można połączyć z atrakcjami interaktywnymi, muzeami i parkami rozrywki. Przy wyborze sprawdź przede wszystkim wiek dziecka, pogodę oraz czas dojazdu między punktami.
| Atrakcja | Sugerowany wiek dziecka | Rodzaj aktywności |
|---|---|---|
| Park Legend w Nowej Słupi | dzieci szkolne i starsze | multimedia, legendy, edukacja |
| JuraPark Bałtów | przedszkolaki i dzieci szkolne | dinozaury, zabawa, przyroda |
| Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach | dzieci w różnym wieku | muzeum, zabawa, historia zabawek |
| Sabat Krajno | dzieci w różnym wieku | miniatury, park rozrywki, aktywność |
| Osada Średniowieczna w Hucie Szklanej | dzieci w różnym wieku | warsztaty, rzemiosło, historia |
Park Legend w Nowej Słupi wykorzystuje multimedia do opowiadania o lokalnych podaniach, dawnych wierzeniach i postaciach związanych z regionem. Można połączyć go ze zwiedzaniem Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego.
JuraPark Bałtów jest propozycją na niemal cały dzień. Oprócz modeli dinozaurów działa tam między innymi park rozrywki, muzeum jurajskie i zwierzyniec. To atrakcja położona poza głównym obszarem Łysogór, więc warto uwzględnić dłuższy dojazd.
W deszczowy dzień dobrym wyborem będzie Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach. Z kolei Sabat Krajno łączy Aleję Miniatur, atrakcje rodzinne i sezonową ofertę zimową. Godziny otwarcia oraz dostępność poszczególnych atrakcji sprawdź przed wyjazdem.
W skrócie: z małymi dziećmi najlepiej łączyć krótkie spacery z jedną dużą atrakcją dziennie. Starsze dzieci mogą skorzystać z tras na Łysicę, wizyty w jaskini albo muzeów techniki.
Góry Świętokrzyskie w 3 dni – gotowy plan
Poniższy plan zakłada podróż samochodem i noclegi w dwóch bazach. Przy korzystaniu z komunikacji publicznej warto ograniczyć liczbę punktów w każdym dniu.
- Dzień górski – rozpocznij w Świętej Katarzynie i wejdź na Łysicę. Po zejściu możesz odwiedzić Muzeum Minerałów i Skamieniałości albo przejechać do Nowej Słupi. Jeśli masz jeszcze czas, zobacz Park Legend lub Muzeum Starożytnego Hutnictwa.
- Dzień historyczno-geologiczny – rano zwiedź Zamek w Chęcinach, a następnie Jaskinię Raj. Po południu przejedź do Kielc na spacer po Kadzielni, rynku i ulicy Sienkiewicza.
- Dzień kultury i spokojnego zwiedzania – wybierz Park Etnograficzny w Tokarni, pałacyk w Oblęgorku albo atrakcje w samych Kielcach. Przy rodzinnej podróży zamiast muzeów możesz wybrać Sabat Krajno lub JuraPark Bałtów, ale Bałtów wymaga większej ilości czasu na dojazd.
Jeśli ważniejsze są dla Ciebie góry niż zabytki, trzeci dzień przeznacz na dłuższy odcinek szlaku. Jeśli podróżujesz z dziećmi, pozostaw zapas czasu i nie planuj więcej niż jednej dużej atrakcji biletowanej dziennie.
Jak przygotować się do wyjazdu?
Największym błędem jest próba zobaczenia całego województwa w jeden dzień. Atrakcje są stosunkowo blisko siebie, ale nie tworzą jednej zwartej strefy. Przed wyjazdem sprawdź odległości, parkingi, godziny wejść i sezonową dostępność.
Przed ruszeniem w drogę sprawdź następujące kwestie:
- Jaskinia Raj – zarezerwuj termin i potwierdź zasady wejścia na oficjalnej stronie obiektu.
- Świętokrzyski Park Narodowy – sprawdź opłaty, zasady poruszania się i aktualne informacje o szlakach.
- Pogoda – po deszczu kamieniste odcinki przy Łysicy i gołoborzach mogą być śliskie.
- Obuwie – wybierz buty z podeszwą zapewniającą dobrą przyczepność.
- Baza noclegowa – Kielce są wygodne przy zwiedzaniu miasta i zachodniej części regionu, a Święta Katarzyna, Nowa Słupia lub Huta Szklana skracają dojazd do Łysogór.
- Transport – przy planie obejmującym kilka oddalonych atrakcji samochód daje większą elastyczność, natomiast do Kielc można dojechać pociągiem i stamtąd organizować krótsze wyjazdy.
Kielce wybierz wtedy, gdy zależy Ci na restauracjach, muzeach i łatwym dojeździe w różne części województwa. Mniejsza miejscowość będzie lepsza, jeśli chcesz rano szybko wejść na szlak i odpoczywać w spokojniejszym otoczeniu.
Wybierz Łysicę i Święty Krzyż, jeśli najważniejsza jest wędrówka. Postaw na Chęciny, Krzyżtopór i Tokarnię, gdy interesuje Cię historia. Z dziećmi połącz krótki szlak z Parkiem Legend, Sabatem Krajno, JuraParkiem albo Muzeum Zabawek. Taki podział pozwala zobaczyć różnorodność regionu bez spędzania całego wyjazdu w samochodzie.



